رشته زیست شناسی دارای سه گرایش علوم گیاهی، علوم جانوری و زیست دریا است. این گرایشها تنها در ۱۷ واحد تخصصی با یکدیگر تفاوت دارند.
الف: گرایش علوم گیاهی
این رشته یکی از شاخه های زیست شناسی است که صرفاً موارد مربوط به گیاه را، اعم از گیاهان اولیه تا گیاهان امروزی بررسی میکند و دارای زمینه های مختلفی مانند:
گیاه شناسی، فیزیولوژی گیاهی، ریخت زایی و اندام زایی در گیاهان، بیوشیمی و جلبک شناسی است. علوم گیاهی دارای دو بخش عمده فیزیولوژی و سیستماتیک است که بخش فیزیولوژی به شناخت زندگی گیاهان و اندام های مختلف یک گیاه میپردازد و بخش سیستماتیک نیز درباره اسامی و طبقه بندی گیاهان میباشد. گیاه، اعجوبه سبزپوش طبیعت است که چون در هر گوشه و کنار به چشم میخورد، عادی و پیش پا افتاده به نظر میآید، در حالی که بیش از هر موجود زنده دیگری در روی کره زمین، اعجاب آور است. موجودی که در آشپزخانه ذره بینی خود برای همه مخلوقات زنده کره زمین غذا تهیه میکند و پیشرفته ترین نیروگاه خورشیدی، شبکه لوله کشی و سیستم پمپاژ آب را در اختیار دارد و از سوی دیگر مایه زیبائی، لطافت، نشاط و آرامش هستی است. به همین دلیل شناخت و حفظ آن یک نیاز است. و رشته علوم گیاهی نیز برای پاسخ به همین نیاز در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی معتبر جهان دایر شده است.
موقعیت شغلی در ایران
حضور کارشناسان علوم گیاهی در مؤسسه های تحقیقاتی و اجرایی کشور امری ضروری است تا بتوان محیط زیست ایران را به خوبی حفظ کرد؛ اما به گفته اساتید و دانشجویان علوم گیاهی در حال حاضر فارغ التحصیلان دوره لیسانس این گرایش موقعیت های شغلی مناسبی ندارند. چون دانش و اطلاعات آنها جنبه تخصصی ندارد و مؤسسات و مراکز تحقیقاتی و اجرایی بیشتر مایلند که نیروهای مورد نیاز خود را از میان فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد یا دکترای این رشته انتخاب کنند. بیشتر فارغ التحصیلان علوم گیاهی در سطح کارشناسی جذب آموزش و پرورش میشوند، چون معلومات آنها جنبه عمومی دارد و میتوانند در تدریس کتب زیست شناسی دوره متوسطه موفق باشند، اما نمی توانند در مراکز تحقیقاتی که نیاز به متخصص در زمینه های مختلف علوم گیاهی دارد، فرصت شغلی مناسبی به دست بیاورند. از سوی دیگر اگر کسی در گرایش علوم گیاهی سرمایه گذاری کند و متأثر از محیط نشود، میتواند در بخشهای کشاورزی ـ زیستی، ژنتیک و بیوتکنولوژی فعالیت داشته باشد.
درس های این رشته در طول تحصیل
دروس مشترک در گرایشهای مختلف زیست شناسی
ریاضی، فیزیک، شیمی، شیمی آلی، بیوشیمی، آمار زیستی، زیست سلولی و مولکولی، ژنتیک، اکولوژی، میکروبیولوژی، تکامل موجودات زنده، تالوفیتها، فیزیولوژی جانوری، بافت شناسی، جنین شناسی، جانور شناسی، تشریح و مورفولوژی گیاهی، ریخت زائی و اندام زائی در گیاهان، سیستماتیک گیاهی، فیزیولوژی گیاهی، رشد و نمو گیاهی، بیوفیزیک، ویروس شناسی، زیست شناسی پرتوی، اکولوژی عملی.
دروس تخصصی گرایش علوم گیاهی
اکو فیزیولوژی گیاهی، ازدیاد گیاهان، قارچ شناسی، اکولوژی گیاهی، انتقال مواد در گیاه، متمم سیستماتیک گیاهی، اصول رده بندی گیاهان. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است.)
ب: گرایش علوم جانوری
علوم جانوری به مطالعه مسائل مربوط به جانوران میپردازد و دارای سه بخش اصلی جانور شناسی یا بیوسیستماتیک، فیزیولوژی جانوری اعم از انسانی و حیوانی و بافت شناسی و جنین شناسی جانوری است. بسیاری از گرایشهای زیست شناسی وابسته به علوم جانوری هستند. برای مثال یک محقق علوم سلولی و مولکولی تا با یک جانور و وضعیت زیستی آن آشنا نباشد، نمی تواند روی سلول آن کار کند. یک محقق ژنتیک نیز در آغاز باید بیولوژی جانور را به طور کامل بداند و بعد در زمینه ژنتیک آن کار کند. به یاری بیوسیستماتیک یعنی شناسایی گونه های مختلف جانوران نیز می توان به نقش مفید گونه های مختلف جانوری برای کمک به طرحهای اقتصادی پی برد. برای مثال امروزه استفاده از مواد شیمیایی برای کنترل آفات راه درستی نیست، چون این مواد تعادل اکولوژی محیط زیست را بر هم میزنند، در حالی که با شناخت گونه های حشرات شکارچی می توان بسیاری از آفات مثل حشرات مضر را از بین برد. در این میان می توان به کفش دوزکها اشاره کرد که امروزه کاربرد بسیاری در اقتصاد کشاورزی آمریکا دارند یا مگس های مفید که از شته ها تغذیه میکنند. از طرف دیگر بیوسیستماتیک در شناخت گونه های بیماریزا مثل “پشه آنوفل” و معرفی آنها به دنیای پزشکی نقش مهمی دارد. همچنین می توان به بخش دیرینه شناسی یا فسیل شناسی اشاره کرد که یکی از فوائد این بخش، پی بردن به منابع عظیم اقتصادی مثل نفت است که از طریق مطالعه محل فسیل ها یا رسوبات فسیل ها به دست می آید.
موقعیت شغلی در ایران
هرچند که تعداد قابل توجهی از فارغ التحصیلان علوم جانوری جذب بازار کار نمیشوند، اما بهترین دانشجویان همیشه موفق بوده و هستند. این دسته از دانشجویان پس از فارغ التحصیلی گاه برای کارهای تحقیقاتی یا اداره آزمایشگاه ها جذب دانشگاه ها میشوند یا در سازمان حفاظت از محیط زیست و سازمان های مربوط به فعالیت می پردازند. چون سازمان محیط زیست برای بررسی اکوسیستمها به محققان زیست شناسی از جمله علوم جانوری نیاز دارد. همچنین بعضی از فارغ التحصیلان این گرایش وارد دنیای پزشکی شده و در زمینه های خون شناسی یا انگل شناسی فعالیت می کنند.
دروس تخصصی گرایش علوم جانوری
زیست انگلها، فیزیولوژی مقایسهای، جانور شناسی، رفتار شناسی، حشره شناسی. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است.)
ج: گرایش زیست دریا
گرایش زیست دریا به بررسی و مطالعه خواص محیط آبی، بیولوژی آبزیان و فعالیت های آبزی پروری می پردازد. یعنی برخلاف دو گرایش علوم جانوری و علوم گیاهی که در آنها بیشتر موجودات خشکی زی مطالعه می شوند، این گرایش جانوران و گیاهان آبزی را بررسی و مطالعه می کند. گرایش زیست دریا علاوه بر بررسی فیزیولوژی آبزیان، به مطالعه اکولوژی دریا، یعنی بررسی آلودگی آب دریا و تاثیر آن بر محیط دریا می پردازد.
ماهیت
دنیای زیر آبها دنیای بسیار اعجاب آور و شگفت انگیزی است. دنیایی که در آن بزرگترین جانور کره زمین یعنی نهنگ زندگی می کند. موجودی که گاه تا ۱۵ تن وزن و ۲۷ متر طول دارد. همچنین خطرناک ترین، باهوش ترین، زیباترین و بی آزارترین جانوران کره زمین در همین محیط پر رمز و راز حضور دارند.
گرایش های مقطع لیسانس
این گرایش، خود یکی از ۳ گرایش رشته زیست شناسی است.
آینده شغلی، بازار کار، درآمد
اگر دانشجوی زیست دریا بخواهد شغلی در ارتباط با رشته تحصیلش پیدا کند، باید توجه داشته باشد که فرصت های شغلی این گرایش بیشتر در نواحی ساحلی کشور مثل استان گیلان، مازندران و خلیج فارس وجود دارد.
علی رغم این که مراکز پزشکی معتقدند مصرف آبزیان نسبت به سایر مواد پروتئینی از مزیت های فراوانی برخوردار است و حتی آن را “غذای سلامتی” می نامند، اما این مواد در کشور ما مورد استقبال قرار نگرفته است. چرا که از یک سو مردم به درستی مواد غذایی دریائی را نمی شناسند و از سوی دیگر این دسته از مواد غذایی گران می باشند. در این میان فارغ التحصیلان گرایش زیست دریا با فعالیت در مراکز پرورش ماهی و همچنین تحقیق بر روی ارزش مواد غذایی دریائی و انتشار این تحقیقات در رسانه های گروهی می توانند نقش موثری در کاهش موانع فوق داشته باشند.
علاوه بر کار در شیلات، فارغ التحصیلان این گرایش میتوانند در حفظ بعضی از گونه های آبزیان که در حال انقراض هستند، مثل ماهی اوزون برون یا ماهی سفید کار کنند و مهمتر از همه این که، ما باید به یاری کارشناسان زیست دریا، یک اطلس دقیق در مورد گونه های آبزی موجود در آب های کشورمان تهیه کنیم.
با توجه به این که صنعت آبزی پروری و استفاده از منابع آبی در برنامه توسعه اقتصادی دولت جای خاصی را به خود اختصاص داده است، امید است که کارشناسان زیست دریا بتوانند در زمینه های فوق مشغول به کار گردند.
دانشجوی رشته شیلات، تکنیک و فن تکثیر و پرورش ماهی را آموزش می بیند و در همین زمینه فعالیت می کند. در حالی که دانشجوی زیست دریا بیشتر به بررسی خصوصیات موجودات دریائی به عنوان یک موجود زنده و ویژگی های تولید مثل آنها می پردازد و از سوی دیگر آبزی پروری تنها بخشی از مطالعات و در نتیجه فعالیت های یک دانشجوی زیست دریا است و دانشجوی این گرایش در کل به مطالعه محیط آب و جانداران آن می پردازد.
ظرفیت پذیرش کل و گرایش مختلف
طی سه سال تحصیلی ۷۶ تا ۷۸ بطور متوسط در هر سال ۱۱۶ دانشجو در این گرایش پذیرفته شده اند. ضمناً گرایش زیست دریا در ایران تا مقطع دکترا تدریس می شود.
دروس تخصصی گرایش زیست دریا
ماهی شناسی، لیمنولوژی، انگل ها و بیماری های انگلی آبزیان، اکولوژی آبزیان، شناخت کف زیان، اصول و تکثیر و پرورش آبزیان. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است.)
علاقمندی ها
گرایش زیست دریا مثل سایر گرایشهای زیست شناسی، جزو علوم پایه محسوب می شود و در واقع هدف این گرایش تربیت کارشناسان و محققان زیست دریا است، افرادی که باید عاشق کشف حقایق پدیده های طبیعی باشند. چون شاید بتوان در رشته هایی که جنبه فنی یا اجرایی دارند بدون عشق و علاقه بسیار موفق گردید و حتی شغلی نیز در همان زمینه پیدا کرد، اما یک محقق نمی تواند بدون عشق و علاقه با دشواری کارهای تحقیقاتی دست و پنجه نرم کند و در نهایت موفق گردد.
آشنایی با بعضی از مهارت های جنبی مثل غواصی و عکاسی و فیلمبرداری در زیر آب، می تواند موفقیت دانشجوی این رشته بخصوص در سطوح کارشناسی ارشد و دکترا نفش موثری داشته باشد.
توانایی های لازم
دانشجوی رشته زیست شناسی باید عاشق کشف حقایق پدیده های طبیعی باشد و به گردش در طبیعت علاقه مند باشد. چون اطلاعاتی که با حضور در محیط طبیعی زندگی گیاه یا جانور می توان به دست آورد، در هیچ کتابی پیدا نخواهد شد. در ضمن دانشجو لازم است فردی منظم و مرتب بوده و بتواند مطالب را در ذهن خویش به خوبی طبقه بندی کند تا در زمینه سیستماتیک موفق گردد.
نکات تکمیلی
با ۱۷ واحد تخصصی نمی توان دانشجویان گرایش زیست دریا را با دنیای آب آشنا ساخت. چون هم جانورانی که در این محیط زندگی می کنند، ویژگی های خاص خود را دارند و هم برای شناخت محیط آب باید کتب تخصصی بیشتری را مطالعه کرد. البته در سطح لیسانس اطلاعات بسیار کمی در مورد دنیای زیر آبها به دست می آید. اما همین اطلاعات محدود می تواند برای یک دانشجوی علاقه مند، راهگشا باشد و او را با نحوه مطالعه و تحقیق در زمینه اکولوژی دریا و بیولوژی آبزیان آشنا سازد.
مطالب پیشنهادی امروز برای شما:
سلام می خواستم بدونم از سه گرایشی که ببرسی کردید کدام در حال حاضر بازار کار بهتری دارند؟
رشته ملکول شناسی جه ربطی به فراوری داره ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ آخه من رشتم شیلات .فراوریه……