چرخه‌ی زندگی تمام جانداران مراحل یکسانی دارد. تولد، رشد و بلوغ. پس چرخه‌ی زندگی مراحلی است که یک جاندار از تولد تا بلوغ می‌گذراند. بدن تمام موجودات در طول این دوران رشد می‌کند و تغییراتی در داخل و خارج آن ایجاد می‌شود. هنگامی که تغییرات کامل شد، موجود زنده به بلوغ می‌رسد. گیاهان بالغ دانه تولید می‌کنند و جانوران بالغ آماده تولید مثل می‌شوند.

چرخه‌ی زندگی گیاهان

چرخه‌ی زندگی در بسیاری از گیاهان از دانه شروع می‌شود. درون هر دانه یک گیاه کوچک (یا رویان) و مقداری غذا برای تغذیه و رشد رویان وجود دارد. معمولا دانه‌ها بعد از افتادن بر روی زمین رشد نمی‌کنند و بسیاری از رویان‌های گیاهان مدتی به حال نهفته و غیر‌فعال باقی می‌مانند تا زمانی که آب و نور آفتاب مناسب به آنها برسد و بعد رشد آنها شروع می‌شود. پوسته دانه از خشک شدن رویان جلوگیری می‌کند.

چرخه‌ی زندگی پستاندارن

تولد و تغذیه بچه‌های پستانداران با دیگر جانوران متفاوت است. بسیاری از پستانداران درون بدن مادرانشان رشد می‌کنند و زنده از مادر زاده می‌شوند و نوزاد پستانداران تنها جانورانی هستند که از شیر مادر تغذیه می‌کنند و طول دوره شیرخواری متفاوت است. به عنوان مثال توله‌ سگ‌ها شش هفته شیر می‌خورند، در حالی که بچه فیل‌ها تا دو سال از شیر مادر تغذیه می‌کنند. بسیاری از پستانداران بعد از تولد بچه‌ها از آنها مراقبت می‌کنند و به آنها راز بقا یاد می‌دهند.

چرخه‌ی زندگانی پرندگان

همه‌ی پرندگان برای تخم‌گذاری به خشکی می‌آیند، حتی اردک و مرغ دریایی که قسمت زیادی از عمر خود را در آب می‌گذرانند. تقریبا تمام پرندگان بعد از تخم‌گذاری روی تخم‌ها می‌خوابند تا آنها را گرم نگه دارند. زیرا رویان داخل تخم احتیاج به گرما دارد تا بتواند رشد کند. وقتی جوجه به اندازه کافی بزرگ شد، تخم را شکسته و از آن بیرون می‌آید و چرخه زندگی جدیدی شروع می‌شود. بسیاری از پرندگان هر بار مقدار کمی تخم می‌گذارند و از تخم‌ها و جوجه‌هایشان مراقبت می‌کنند و به آنها غذا می‌دهند تا آنها بتوانند لانه را ترک کنند.

چرخه‌ی زندگی خزندگان

خزندگان جانورانی هستند که پوست چرمی آنها از فلس پوشیده شد و بسیاری از آنها زندگی خود را در تخم شروع می‌کنند. نوزاد خزنده، دگردیسی نمی‌کند، زیرا از نظر شکل ظاهری شبیه والدینش دارد، التبه برای بالغ شدن باید رشد کند. لایه خارجی پوست خزندگان رشد نمی‌کند؛ بنابراین، آنها بعد از مدتی پوستشان را دور می‌اندازند. رشد و پوست‌ اندازی خزندگان تا هنگام مرگشان ادامه می‌یابد.

چرخه‌ی زندگی دوزیستان

دوزیست به جانداری گفته می‌شود که زندگانی دوگانه دارد. بسیاری از دوزیست‌ها، بخش اول زندگی خود را زیر آب می‌گذارنند و بعد از بالغ شدن به خشکی می‌آیند. لارو دوزیستان بسیار متفاوت از والدینش می‌‌باشد. لاروها زیر آب زندگی می‌کنند و با آبشش نفس می‌کشند. آنها گیاهخوار هستند و از دم دراز خو برای شنا کردن استفاده می‌کنند. در هنگام دگردیسی شش‌ها و پاها رشد می‌کنند و دم از بین می‌رود. جانور بالغ در خشکی زندگی می‌کند و حشره می‌خورد. چرخه‌ی زندگی دوزیستان در همه‌ی مراحل وابسته به آب است. تخم بسیاری از دوزیستان با پوششی ژله‌ای پوشیده شده است. تخم‌ها برای مرطوب نگه داشتن پوست نیاز، به هوای مرطوب یا آب دارند.

چرخه‌ی زندگی بندپایان

بندپایان جاندارانی هستند که پوشش سختی مانند زره از بدن جاندار محافظت می‌کند. حشرات، عنکبوت‌ها، هزار‌پایان و سخت‌پوستان مثل خرچنگ، بندپا هستند. تقریبا تمام بندپایان تخم می‌گذارند. جاندار ماده معمولا نزدیک منابع غذایی تخم‌گذاری می‌کند، زیرا بسیاری از والدین بعد از تخم‌گذاری تخم‌ها را ترک می‌کنند و نوزادان برای تغذیه خود باید غذا پیدا کنند. چرخه‌ی زندگی کفش‌دزوک ها فقط چهار تا هفت هفته طول می‌کشد. در این مدت کوتاه، کفش دوزک از تخم بیرون می‌آید، رشد می‌کند، دگردیسی دارد و تخم می‌گذارد.

خطرات چرخه‌ی زندگی

چرخه‌ی زندگی یک گونه از جانداران، زمانی به پایان می رسد که تمام جانداران آن گونه، بمیرند و نسل جدیدی از آنها نداشته باشد. آلودگی، انسان و شکارگران عواملی هستند که می توانند باعث نابودی نسل گیاهان و جانوران شوند. هر گاه گونه ای از جانداران منقرض شوند، چرخه‌ی زندگی گونه‌های دیگر هم آسیب می بینند، زیرا هر چرخه‌ی زندگی برای تداوم حداقل یک چرخه زندگی دیگر نیاز دارد. تمام جانوران برای تغذیه به جانوران دیگر یا گیاهان نیاز دارند. مثلا هر گاه آلودگی آب باعث از بین رفتن قورباغه‌های یک برکه شود، شکارگرانی که از قورباغه تغذیه می‌کردند، باید محل جدیدی برای زندگی پیدا کنند و اگر تمام قورباغه‌های جهان از بین بروند، شکارگرانی که فقط از قورباغه تغذیه می‌کردند هم از بین می‌روند، زیرا دیگر غذایی برای خوردن پیدا نمی‌کنند. پس اگر یک گونه منقرض شود، دو گونه چرخه زندگی از بین می‌رود.

لاک‌‌پشت‌های دریایی هم برای تداوم نسلشان با مشکل روبرو هستند. آنها در سواحل شنی لانه دارند و تعداد چنین سواحلی بسیار اندک است، زیر انسان محل‌های مناسب را با ساختن تفریح‌گاه‌های گردشگری از بین برده است و بعضی از شکارگران هم محل تخم‌گذاری لاک‌پشت دریایی را کشف کرده و تخم‌هایش را می‌خورند. بچه لاک‌پشت بعد از بیرون آمدن از تخم، باید به اقیانوس بروند که در طول راه نیز ممکن است توسط خرچنگ‌ها و مرغ‌های دریایی شکار شوند.

دگردیسی

بخش مهمی از چرخه‌ی زندگی بعضی از جانوران مثل قورباغه‌ها، وزغ‌ها و سمندرها و بسیاری از حشرات است. دگردیسی به تغییراتی گفته می‌شود که در ساختمان بدن و رفتارهای جانداران در هنگام بلوغ رخ می‌دهد. قبل از دگردیسی، نوزاد جانداران خیلی متفاوت از پدر و مادرشان به نظر می‌رسند و حتی از غذاهای متفاوتی نسبت به والدین خود استفاده می‌کنند. برای مثال نوزاد پروانه (لارو) از برگ تغذیه و با خزیدن به اطراف حرکت می‌کند. در حالی که بعد از دگردیسی و بلوغ (پروانه بالغ)، برای پیدا کردن غذا از روی گیاهی به روی گیاه دیگر پرواز و از شهد شیرین درون گل‌ها تغذیه می‌کند.

راسخون