در کل جایگزین های خون به موادی گفته می شود که علاوه بر افزایش حجم خون توانایی حمل و نقل اکسیژن را نیز داشته باشند. از میان جایگزین های واقعی خون بیشتر از همه دو فرآورده مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته که عبارتند از جایگزین های RBC و جایگزین های پلاکت.
آن دسته از این مواد که باعث کاهش نیاز به تزریق خون به وسیله تقویت تولید آن فـرآورده مـورد نیـاز در بـدن می گـردنـد (مـــاننـد اریـتروپـویـتین، G-CSF، ترومبوپویتین، اینتر لوکین ها و DDAVP) بـه عـنوان جـایـگزیـن خـون حقیقــی (virtual blood substitute) شناخته می شوند.
علت ضرورت نیاز به جایگزین خون
- پیشرفت های سریع روش های جراحی و افزایش درمانهای سرطان
- وجود ریسک انتقال عفونت های قابل انتقال از طریق تزریق خون ( T.T.I)
- در بعضی مــــواقع به طور ناگهانی نیاز به تزریق خون می شود.
- تزریق خون آلوژن همواره دارای ریسک های ایمونوژنیک مانند واکنشهای ناسازگـاری، GVHD، واکنش های آلرژیک و تب زا می باشد.
- برخـی از انـسانها و گروههای اجتماعی به دلیل عقاید مذهبی خاص، تمایل به تزریق خون ندارند.
- طول عمر نگهداری (shelf life) خون آلوژن کوتاه می باشد.
جایگزین های گلبول قرمز به سه دسته تقسیم می گردند:
- محلولهای هموگلوبین آزاد (Cell Free Hb) خارج سلولی
- هموگلوبین های کپسولدار
- امولسیون های پرفلورو کربن ها (PFC) که هیدروکربن های هالوژنه حاوی فلوراید بوده و عامل تعیین کننده ای در انتقال اکسیژن بر اساس اختلاف فشار می باشند.
